Afbeelding
Op een doordeweekse ochtend in Schiedam valt iets op. Terwijl leerlingen de school binnendruppelen, schuift de jongerenwerker aan in de docentenkamer. De jeugdboa praat in de aula met een mentor en de wijkagent maakt een rondje over het schoolplein. Allemaal alsof het de normaalste zaak is van de wereld. En dat is het ook na ruim een jaar VIOS, de aanpak waarmee scholen, jongerenwerk, wijkagenten, leerrecht, jeugdhulp en de gemeente samen optrekken rond jeugdveiligheid in en rond scholen.
We organiseren gewoon de lijntjes
Kwartiermaker Mette van Duijn omschrijft het nuchter: “De VIOS-aanpak is niets spannends. Het is een structuur waardoor alle professionals die met jongeren werken van elkaar weten wat ze doen en hoe ze elkaar het beste kunnen inzetten. We organiseren gewoon de lijntjes.”
Die structuur maakt een groot verschil. Er werken veel verschillende partijen samen in het werkveld. Denk aan politie, wijkagent, boa’s, jongerenwerkers, jeugdhulp en jongerencoaches. Voorheen was uitwisseling en samenwerking vaak afhankelijk van toevallige lijntjes of persoonlijke relaties. Nu zitten bijna al deze professionals periodiek met elkaar aan tafel in het VIOS-kernteam. Ze delen signalen en bespreken wat er op school, in de straat, thuis en online speelt onder jongeren. Zo ontstaat een gedeeld beeld en kunnen de juiste mensen ook buiten de structurele overleggen elkaar vinden en de juiste acties ondernemen.
“Waar het voorheen zoeken was, is er nu gemakkelijker afstemming en actie te nemen”. Kim Flik
Voor MAVO Schravenlant XL heeft het VIOS‑kernteam zijn waarde bewezen. Op piekmomenten, bijvoorbeeld als scholen uitgaan, kan het onrustig worden in de omgeving. Kim Flik, coördinator ondersteuning onderbouw: “De lijntjes zijn nu korter en dat merken we meteen in de praktijk. Waar het voorheen zoeken was, is er nu gemakkelijker afstemmen en actie nemen. We kunnen regelen dat jeugdboa’s aanwezig zijn op die momenten.” Het effect is direct merkbaar op straat: minder chaos, meer rust en een buurt die opgelucht ademhaalt.
Afstemming gaat vlot
VIOS-partners hebben een gezamenlijke groepsapp waarin ze elkaar laagdrempelig weten te vinden bij vragen rondom veiligheid of overlast. Kim: “Zo kunnen we snel schakelen wanneer dat nodig is”.
Die korte lijnen zie je ook terug op school. Nikkie Laros, teamleider bovenschoolse voorziening InZicht, merkt in korte tijd een groot verschil: “Tijdens ons eerste VIOS‑overleg reageerden leerlingen heftig op politie en handhaving in het gebouw. Nu maken ze juist een praatje. Sommige leerlingen liepen zelfs een middag mee met de jeugdboa’s om kennis te maken met hun werk.”
“Dat uniformdiensten ook in vredestijd gewoon aanwezig zijn doet iets met jongeren. Het versterkt het vertrouwen”. Nikkie Laros
Nikkie benadrukt dat het VIOS-netwerk niet alleen belangrijk is voor de directe veiligheid op de scholen zelf. Het draagt ook bij aan samenwerking op het gebied van preventie. Het netwerk wordt bijvoorbeeld gevraagd als focusgroep voor het ontwikkelen van een informatietool voor ouders. “Iedere organisatie heeft andere kennis en ervaring en kijkt vanuit een andere bril. Dit wordt nu allemaal meegenomen in de ontwikkeling van preventiemiddelen.”
Regievoeren is een vak
VIOS in Schiedam is gefinancierd vanuit het rijksprogramma Preventie met Gezag en valt als proeftuin binnen het MVS Jeugdmodel. De aanpak laat precies zien wat het MVS Jeugdmodel beoogt: domeinoverstijgend en integraal samenwerken, signalen vroeg oppakken en de jongere centraal zetten in plaats van het systeem. Het versterkt de pedagogische basis waarin veiligheid een gezamenlijk gedragen ondergrens is met een duidelijke samenwerking en verdeling in verantwoordelijkheden, rollen en regie.
“Regievoeren is een vak,” zegt Mette “Je moet de juiste vragen stellen, professionals positioneren, afspraken bewaken en samen één plan maken. Het is van belang dat iedereen zich verantwoordelijk voelt, elkaar durft aan te spreken en tegelijk nieuwsgierig blijft. Dat vertaalt zich in de werkwijze van het kernteam. Als je bijvoorbeeld niet aanwezig kunt zijn dan stuur je je input en meld je je af bij de groep, want de hele groep mist jou, niet alleen de voorzitter.”
Afbeelding
Veiligheid is van ons allemaal
In Schiedam hebben inmiddels vijf basis- en middelbare scholen een VIOS‑kernteam, en drie scholen een zogenoemde light-variant. Daar worden zorgen gedeeld, patronen herkend en actie ondernomen. Of wordt er gewerkt aan een steviger netwerk in en rond de school.
Problemen die eerder bleven hangen worden nu sneller opgelost. Zo stond er langdurig een auto geparkeerd bij een school, waar ongewenste activiteiten plaatsvonden die onrust veroorzaakten. Voorheen duurde het lang voordat duidelijk was wie moest handelen en wat er moest gebeuren. Nu was de auto binnen enkele dagen weg en keerde de rust terug. Ook vervuiling en overlast op pleinen worden sneller opgepakt doordat de juiste partijen met elkaar afstemmen over wat er nodig is.
Een nog belangrijker resultaat is misschien wel dat scholen zich minder alleen voelen in de aanpak van veiligheid. “Veel issues krijgen op school hun uitingsvorm, maar ze zijn niet alleen van school, zij ontstaan thuis, op straat of online” zegt Mette “Je kunt niet zeggen ‘het is jouw school, zorg maar dat het veilig is’. Dit moet je samen doen. De aanpak van veiligheid is van ons allemaal.”
Effecten zoals meer veiligheidsgevoel of minder schoolverzuim worden pas na een paar jaar volledig zichtbaar, maar de richting is duidelijk: door signalen te delen, krijg je beter zicht op wat er eigenlijk allemaal speelt. En dan kun je pas echt iets doen.
De eerste stap voor Vlaardingen en Maassluis
Schiedam heeft een stevige basis gelegd met de VIOS-aanpak en dat is goed want de opgave is groot, benadrukt Mette. Haar advies aan Vlaardingen en Maassluis: breng met het netwerk van professionals de inhoudelijke kwesties in kaart: Waar maken we ons het meest zorgen over. Welke samenwerkingsafspraken ontbreken nog en welke interventies zijn nog onvoldoende geregeld. "De gemeente is aan zet om dit gesprek te starten. Zij zijn regisseur en hebben overzicht over alle inzet en betrokken domeinen.”
Wat is VIOS?
Veilig in en om School is een aanpak die jeugdveiligheid versterkt op school, op straat en thuis. Doel is een schoolveiligheidsplan op maat en een integraal werkend netwerk dat snel kan schakelen: van preventie en vroegsignalering tot begrenzen als dat nodig is. De VIOS-aanpak is op meerdere plekken in Nederland doorontwikkeld en heeft een aantal vaste werkzame elementen zoals kernteams en regie vanuit de gemeente.
De aanpak sluit in Schiedam aan op Preventie met Gezag, op het Koersdocument MVS Jeugdmodel en het nationaal programma NPNO.
15 juni: netwerkbijeenkomst Preventie met Gezag
Wil je meer weten over jeugdveiligheid op school? Kom naar de kennissessie PMG op 15 juni in Schiedam. Het doel van deze bijeenkomst is om geinspireerd naar huis te gaan, met nieuwe contacten, kennis en inzichten over samenwerken met ouders en de hybride leefwereld van jongeren. Aanmelden via deze link of via bessmutsaerts@gmail.com.
Meewerken aan een veiligere schoolomgeving?
Wil je meer weten over VIOS of wil je aansluiten met jouw school? Neem contact op met Rita Heilbron, programmamanager Preventie met Gezag via 010 219 14 96 of r.heilbron@schiedam.nl.